Coördinatie: Erik Poelen

Email: erik.poelen@gmail.com


steenuil

Athene noctua

Foto: Jan Wolfs
Foto: Jan Wolfs

De steenuil is de kleinste in ons land voorkomende uil met een lichaamsgrootte van 21-23 cm en een vleugelspanwijdte van 54-58 cm. Hij heeft een gevlekt verenkleed met een bruine ondergrond waardoor ze in bomen moeilijk waarneembaar zijn. Boven de ogen, met de felgele iris, heeft hij opvallend witte wenkbrauwen, waardoor hij altijd lijkt te fronsen. Door de bolle kop en relatief dikke verenpak lijkt de steenuil groter dan ie in werkelijkheid is. De uiltjes zijn niet groter dan een zanglijster.

De steenuil wordt ook wel genoemd "De ambassadeur van het kleinschalig cultuurlandschap". Anders gezegd: Als het met de steenuil goed gaat, gaat het met veel andere vogelsoorten ook goed. Reden genoeg om in 2003 met de werkgroep van start te gaan. Een van de belangrijkste activiteiten is het aanbieden van nestruimten, het hangen van nestkasten. Die kasten maken we niet zelf. Hierin worden we gesteund door Brabants Landschap die voor de steenuil- en kerkuil een project zijn gestart om deze uilensoorten meer bescherming te geven. En wat blijkt? Steenuilen maken graag gebruik van de kasten. Niet alleen om te broeden maar ook om te slapen.

werkgebied

In 2003 is de werkgroep gestart. We werken nauw samen met Brabants Landschap die al een project was gestart om de steen- en kerkuil meer bescherming te bieden op het Brabantse platteland. Brabants Landschap zorgt voor de nestkasten en wij hangen ze op, controleren en onderhouden de kasten en geven jaarlijks de resultaten door. Tilburg/Noord, Berkel-Enschot, Udenhout, Biezenmortel en Loon op Zand zijn de plaatsen die in het gebied vallen. Een kleine uitloper in het zuidelijke deel is Moerenburg. Zie kaartje.

Het werkgebied is verdeeld in drie gebieden.


Verslag seizoen 2018

De steenuilen hebben het erg goed gedaan dit jaar. Vooral in Biezenmortel  zit de steenuil in de lift. Het loont ook daar om kasten te hangen in de buurt van een bestaand territorium.

 

  • In Biezenmortel e.o. werden 10 kasten gezien waarin is gebroed. In 2 kasten hiervan trof men verlaten nesten met koude eieren. Opvallend ook op één locatie 2 kasten met broedsels van kauwtjes.
  • Het gebied Berkel-Enschot en Moerenburg gaf eenzelfde beeld met 9 geslaagde broedsels.
  • In Loon op Zand / Tilburg.N. /  Udenhout /  Kraanven zijn in 23 kasten broedsels geweest. Op het daadwerkelijk uitvliegen is niet gecontroleerd. Wel waren de pullen steeds in goede gezondheid. In 7 kasten was activiteit en op twee plaatsen was een duidelijk territorium.  Het golfterrein van de Efteling wordt door derden gecontroleerd en geringd. De 5 kasten worden bijgehouden door Vivara. De gegevens worden allemaal naar Brabants Landschap gestuurd.

 

Het totaal opgeteld met ‘activiteit’ en ‘territoria’ in het gehele gebied is goed voor 43 broedgevallen, waarvan er 36 zeker zijn geslaagd.  Een fantastisch jaar! Wanneer we aan ‘de top‘ zitten in ons gebied weet ik niet. Persoonlijk denk ik dat er in Biezenmortel e.o. nog het meest te winnen valt.

 


De nieuwe kasten van Brabants Landschap zijn voorzien van een derde tussenschot. Op plaatsen waar nog oude kasten hangen en waar we menen dat er marteractiviteit is, plaatsen we een zelfgemaakte marterkraag. Het is dan wel belangrijk dat de directe omgeving (overhangende takken of andere objecten), van de stam verwijdert blijven. 


resultaat 2008-2016

In  deze grafiek is duidelijk te zien dat het met de steenuil in ons werkgebied langzaam beter gaat. De eerste jaren zie je duidelijk meer vrije broedsels. Dat zijn broedsels onder golfplaten of in holen en spleten waar je als beschermer geen zicht in hebt. De volgende jaren zie je dat de steenuilen de kasten gaan bevolken. Er hangen nu in ons gebied genoeg kasten. Nieuwe kasten worden nog nauwelijks gehangen. Nadruk in ons werk komt te liggen om een betere leefomgeving voor de steenuil te ontwikkelen. Het is nog altijd zo dat van de vier jongen in een nest er gemiddeld slechts anderhalf kuiken overleeft.


Tien jaar lang heeft Jan van Rijsewijk zijn nieuwsbrief 'Steenuil in de Lift' uitgebracht. Brabants Landschap heeft dit initiatief overgenomen en brengt om bepaalde tijd de nieuwsbrief 'Uilenwerk' uit. De kerkuil en steenuil zijn inmiddels uit de gevarenzone. Zij worden niet langer met uitsterven bedreigd. Nieuws en voorlichting heeft hieraan zeker bijgedragen.


kasten

Het ontbreken van natuurlijke holtes en dichtgestopte gaten en kieren in stallen en schuurtjes zijn redenen om kunstmatige 'holtes' in de vorm van nestkasten aan te bieden. Een kast moet wel aan bepaalde voorwaarden voldoen. Belangrijk is het pijpmodel met een sluis zodat het achter in de kast donker is. De sluis wordt gemaakt dmv twee schotjes met aan twee verschillende zijden de opening zodat kauwtjes of duiven de bocht niet kunnen nemen om in het broedgedeelte te kunnen komen. Dit alles is aan precieze maten gebonden.


tekening steenuilenkast

Hier een kast die makkelijk zelf te maken is. Tekening steenuilenkast


Stone heeft een nieuwe kast ontworpen. Directe aanleiding was dat men in toenemende mate signalen kreeg over predatie door steenmarters. Doordat er een extra dwarsschotje is geplaatst in het voorportaal moet de steenmarter bijkans zijn rug breken wil hij in de broedruimte komen. Belangrijk zijn de juiste afmetingen!

Voor de echt 'handige jongens' onder ons vind je hier de bouwtekening.


Om verder succes te garanderen is het belangrijk de kast op de juiste plaats te hangen. Daar zijn een aantal regels voor. 

  1. Hang de kast op een rustige plaats.
  2. Dicht bij een erf.
  3. Het liefst in een boom die in de zomer de nodige schaduw biedt.
  4. Laat de kast met de opening steunen op een tak.
  5. Een kast aan de gevel zeker niet in de volle zon hangen.
  6. Liefst de opening niet naar het westen ivm inregenen.
  7. Hoogte tussen twee en vier meter.
  8. Kast ietsje achterover hangen ivm wegrollen van de eieren.
  9. Leg wat houtsnippers of zaagafval op de bodem. Uilen maken zelf geen nest.
  10. Hoe verder van de weg, hoe minder verkeersslachtoffers.

Via deze link kom je alles te weten over het plaatsen van een steenuilenkast.

www.steenuil.nl/pdf/handleiding/handleiding_14_Nestkasten.pdf


het ideale erf

Het biotoop van de steenuil luidt officieel: Een kleinschalig agrarisch cultuurlandschap. De perfecte plek voor een steenuil is een niet al te netjes boeren- of burgererf wat zich bevindt in een half/open gebied. Hij vindt graag een kort begraast schapen -en/of paardeweitje in de buurt waar ie een kever kan oppikken. Ook is ie dol op schuurtjes met hoeken en gaten om te schuilen, knotbomen waar ie ook kan nestelen, beukenhagen vanwege meikevers, wat bomen en struikgewas. Zie daar het ideale erf!


Netwerk Uilenbescherming Brabant

Vanaf 2003 hebben de Kerkuilenwerkgroep Brabant, de Brabantse steenuilenbeschermers en het Brabants Landschap besloten om een stevig beschermingsnetwerk op te zetten om de steenuil en kerkuil in de provincie te behouden en te promoten. Een van die hulpmiddelen is facebook waar je actuele informatie kunt vinden.