Coördinatie: Bart van Beerendonk

Email: vogelwerkgroepmiddenbrabant@gmail.com 

kerkuil

Tyto alba

De kerkuil komt in bijna alle werelddelen voor. Hij meet 35 cm groot en hij leeft in open of half-open cultuurlandschap dichtbij dorpen en steden. ’s Nachts gaat de kerkuil op zoek naar kleine knaagdieren. Muizen vormen het belangrijkste voedsel van kerkuilen en de soort is dan ook sterk afhankelijk van het aantal muizen. In jaren met veel muizen leggen kerkuilen meer eieren dan gewoonlijk. Soms komen ze dan zelfs toe aan een tweede broedsel. In strenge winters als er weinig muizen zijn, overlijden veel kerkuilen en zwerven de vogels over grote gebieden om toch voldoende voedsel te kunnen vinden. Tijdens de jacht vliegt hij laag over de grond. De kerkuil zoekt zijn nestruimtes meest in open schuren en stallen. De hartvormige vrijwel witte gezichtssluier is kenmerkend en vooral in de vlucht maakt ie een bijna witte indruk.

Tot in de jaren 1950 broedde er in Nederland tussen de 1800 en 3500 paar kerkuilen. In de jaren 1960 ging dit hard achteruit. De strenge winter van 1963 bracht ook nog eens grote schade toe. Veranderingen in het agrarisch bedrijf werkten ook nadelig. Veel open velschuren en loodsen werden vervangen voor hermetisch afgesloten plaatstalen stallen. Na nog een strenge winter werd een dieptepunt bereikt in 1979 met hoogstens nog 100 broedparen kerkuilen in Nederland!

Het plaatsen en onderhouden van speciale nestkasten voor deze uilensoort blijkt enorm succesvol. Na 1989 ging het mede dankzij deze activiteiten steeds beter met de kerkuil. In 2007 schatte men het aantal broedparen op 1.150 - 2.000 paar. De vogel blijft nog wel bedreigd door de enorme toename van het autoverkeer en de nog immer eenvormigheid van het agrarische cultuurlandschap. Daarom staat de kerkuil nog als kwetsbaar op de Nederlandse rode lijst.

 

werkgebied

De kerkuil geniet al tientallen jaren bescherming van onze vogelwerkgroep. Steenuil en kerkuil komen in hetzelfde biotoop voor. Het werkgebied is daarom hetzelfde als het gebied van de steenuilenwerkgroep. Zie kaartje.

Tilburg/N., Udenhout, Loon op Zand, Berkel-Enschot, Moerenburg Udenhout en Biezenmortel.

Nico Hilgers en Bart van Beerendonk zijn de twee personen die ervoor zorgen dat het beter gaat met de kerkuil. Ze hangen kasten, controleren en inventariseren. Als je vragen hebt neem dan contact op.

Bart van Beerendonk is geboren en getogen in Udenhout. Nadat hij tijdens het uitwerken van zijn vogelidee i.h.k.v. ‘Het beste idee van Udenhout’ op een mogelijke kerkuilenlocatie stuitte, was hij van mening dat hij hier meer mee moest doen. Bart is coördinator voor de kerkuilen in ons gebied.

Nico Hilgers......

Februari 2016 (verslag)

Sinds enkele jaren houden Bart en Nico zich nu bezig met kerkuilen in het gebied rondom Udenhout. We komen daarbij behalve in Udenhout ook in Berkel-Enschot, Loon op Zand, Biezenmortel, stukje Helvoirt en de oostkant van Tilburg. Onze werkzaamheden omvatten het inventariseren van eventuele broedgevallen, potentiële broedplaatsen zoeken, kerkuilkasten plaatsen, kasten schoonmaken en soms vervangen en vooral ook contacten onderhouden met... de gastgevers. In voorjaar en zomer zijn we druk met controles en in de winter plaatsen en/of verbeteren we kasten. We komen op allerlei interessante plaatsen en we hebben altijd hoge verwachtingen als we weer een nieuwe plek gevonden hebben. Soms hebben we met ingewikkelde situaties te maken zoals een verbouwing aan een boerderij waar een kerkuil in broedt. De eigenaar is dan verplicht om te zorgen voor compensatie; de kerkuil is tenslotte een beschermde vogel. In zo’n geval bemiddelen wij en zoeken we mee naar mogelijkheden zodat er geen broedgeval van de kerkuil verloren gaat. Compensatie bestaat er veelal uit dat de eigenaar moet zorgen voor minstens 2 geschikte vervangingen; dat kan zijn aan het bestaande gebouw of bij buren in de omgeving. We hebben daar deze winter op 2 plaatsen aan meegewerkt; er is mogelijk nog een derde. Een andere kansrijke plaats waar we een nieuwe kast hebben kunnen plaatsen, was op de kerkzolder van de kerk Beukenhof in Biezenmortel. Het was een heel werk, waarbij we restauratiewerkzaamheden hebben moeten verrichten aan het ronde vensterraam, maar we hebben daar goede hoop op broedresultaat omdat de uil daar af en toe al op de gewelven kwam door het kapotte raam. (zie foto’s). Een gepensioneerde onderwijzer en en ict-er verrichten op deze manier het betere kluswerk!

Verslag van het broedseizoen 2014 van de Kerkuil in de regio midden Brabant.
In 2013 zijn Bart van Beerendonk en Nico Hilgers begonnen om in dit gebied weer zicht te krijgen wat er voor de kerkuilen aan broedgelegenheid is. Nu , na twee seizoenen, hebben ze inmiddels zo’n 28 kasten onder controle.......
Verslag van het broedseizoen 2014 Kerkui
Adobe Acrobat document 542.7 KB

werkzaamheden winter 2013/2014

Totaal aantal kasten: 26

 

In de afgelopen maanden zijn we bezig geweest om de kasten weer klaar te maken voor een nieuw kerkuilenjaar. Daar waar we afgelopen jaar een andere bezoeker in de kast hadden dan een kerkuil hebben we de kast gereinigd. Tijdens dit reinigen kwamen we zelfs al op een locatie een Kerkuil tegen.

Verder hebben we in het najaar ons werkgebied verruimd waardoor we een 13-tal voor ons nieuwe kerkuilkasten erbij hebben gekregen. Deze kasten zijn allemaal bezocht en wat bleek:  op een aantal locaties zat er al een kerkuil in de kast. Dat biedt hoop voor het komende jaar!

Ook hebben we een tweetal nieuwe kasten gehangen. Vorig seizoen hebben we ook een drietal nieuwe kasten geplaatst en in een daarvan zat aan het einde van het seizoen al een kerkuil. Dus wie weet, komen er in de twee nieuwe kasten ook weer nieuwe bezoekers.

Braakballen registratie formulier
Tijdens ons werk nemen we bij kasten waar veel braakballen in zitten een aantal mee t.b.v. braakbalonderzoek. Dit onderzoek wordt gedaan door de zoogdiervereniging in Nijmegen.
Als zij de ballen geïnventariseerd hebben, krijg je een overzicht terug van wat ze allemaal in de braakballen hebben gevonden.
Het mooie van dit onderzoek is dat er afgelopen jaar is aangetoond dat er in onze omgeving Ondergrondse Woelmuizen zitten. Omdat deze muizen de meest zeldzame woelmuizen zijn in Nederland, waren ze daar bijzonder blij mee.
voorbeeld registratieformulier braakball
Adobe Acrobat document 2.3 MB

werkzaamheden winter 2012/2013

Woensdag 13 januari 2013.

Nieuwe kast geplaatst in open loods op lokatie in de Schoorstraat te Udenhout. 

Zaterdag 18 februari 2013.

Vandaag zijn Nico en ik op pad geweest. Het was een dag waarin we veel hebben kunnen doen. We zijn bij een 5-tal reeds bestaande kasten geweest. Hier was op een tweetal plaatsen veel onderhoud te doen. Dit was bij de kerk in Udenhout en bij Henk van Gorkom. Op beide locaties waren de kasten voor meer dan 50% gevuld met braakballen. Deze zijn verwijderd. Hier waren de gekochte stofmaskers geen overbodige luxe. Wel waren er op beide locaties al kerkuil(en) aanwezig in de kast. Dit hebben we geconstateerd omdat er verse braakballen waren en we kerkuilen gezien hebben in de kast.

 

Verder hebben we in de Moerstraat in Tilburg een nieuwe, reeds aanwezige, kast gehangen. Ook hebben we een bezoek gebracht in Moleneind. Hier hebben we gekeken naar de locatie en afgesproken als we de kast in elkaar hebben gezet, we een afspraak maken om hem te hangen.

 

Op alle adressen hebben we onze contactgegevens achter gelaten zodat de mensen weten bij wie ze moeten zijn als er iets is t.a.v. (kerk)uilen.

Zaterdag 2 maart 2013.

Gisteren zijn Nico en ik weer op pad geweest en wel om een kast te plaatsen op Moleneind in Loon-op-Zand.

E.e.a. is goed gelukt (zie bijgevoegde foto's). Verder zijn we bij een adres geweest op de Waalwijkseweg om te kijken wat daar mogelijk is. Men gaat in de komende maanden de stal opruimen en verbouwen waardoor er een open stal komt. Daarna zullen wij (medio augustus/september) hier een kerkuilenkast gaan hangen.

Bij controle in de kerktoren van Loon op Zand vonden we enkel nog het deksel terug van de kerkuilenkast die er heeft gestaan. We hebben een akkoord om een nieuwe kast te hangen. De kast gaan we hangen als Nico deze zover in elkaar heeft zitten.

 

Kastcontrole juni 2013

Afgelopen dinsdag- en donderdagavond hebben wij controles gedaan. Helaas is er nergens een kerkuiljong gezien. Wel braakballen in de kast op de kerk in Udenhout en via de webcam bij Anton Vermeulen te Loon op Zand 2 kerkuilen gezien die we verder niet wilde verstoren.

Voor ons liggen er nu de volgende zaken.

- in de grote vakantie ga ik kijken of ik een live stream kan realiseren bij fam. Vermeulen in Loon-op-Zand. Dit op hun verzoek. Stream kan ook gebruikt worden door ons en op de site van de VWG Midden-brabant.

- in augustus een hercontrole bij de kerk in Udenhout om toch te kijken of er nog wat is gebeurt.

- in september een overleg met de andere uilenkast beheerders in het gebied om overleg/overdracht te hebben t.a.v. de kerkuilkasten (initiatief voor een datum graag bij Jan van Rijsewijk)

- in oktober de kast van Sprankenhof en van van Gorkom aanpassen. (hoger schot erin t.b.v. minder licht. Dit is namelijk minder prettig voor duiven).

 

Vrijdag 28 maart 2013.

Voordat het broedseizoen van start gaat willen we nog snel een nieuwe kerkuilenkast plaatsen op de zolder van de Loonse kerk. Nadat we goedkeuring gekregen hadden van pastoor en kerkbestuur zijn we met de voorbereidingen begonnen. Vandaag was het zover: Nico en ik zijn vanmorgen op pad geweest om de verdwenen kast in de kerk van Loon op Zand te vervangen. Achteraf een hele klus maar is wel gelukt.

De pastoor kwam aan het einde nog even polshoogte nemen en vond het een mooi resultaat.

De foto's zijn niet van een zeer hoge kwaliteit omdat ze met de telefoon zijn gemaakt.