IJsvogelwand Oisterwijk

Op 22 februari 2010 ben ik gevraagd door de gemeente Oisterwijk om te kijken naar een geschikte locatie voor een ijsvogelwand die ergens aan de Voorste Stroom gerealiseerd zou moeten worden. De reden hiervoor was dat het project “Hermeandering van de Voorste Stroom” in de gemeente Oisterwijk was voltooid. De aannemer die het werk voor de gemeente had uitgevoerd, wilde als dank voor de goede samenwerking de gemeente een ijsvogelwand schenken. Bij aankomst op de afgesproken locatie had de aannemer een soort nestkast bij zich die volgens hem bedoeld was voor de ijsvogel. Aan de aanwezigen, te weten de ambtenaar van de gemeente Oisterwijk, de werknemer van het grondbedrijf en Jan Wolfs van het IVN-Oisterwijk, heb ik uitgelegd dat alleen door het aanleggen van een ijsvogelwand een kans bestaat dat de ijsvogel aan de Voorste stroom tot broeden zou kunnen komen.

Om een idee te krijgen hoe zo’n wand eruit kan zien, werd als voorbeeld de betonnen kunstwand voorgesteld die in 2005 op twee plaatsen in de gemeente Hilvarenbeek waren geplaatst.  Deze wanden (eigen ontwerp) hebben vanaf het begin toen ze zijn geplaatst, steeds succesvol gediend als broedwand voor ijsvogels. Met deze info zijn we gaan kijken naar een geschikte locatie voor een wand. Door mij werden 2 eventueel geschikte locaties aangewezen.

In de zomer van 2010 heeft Jan Wolfs mij medegedeeld dat door de aannemer 2 betonnen keerwanden (de ijsvogelwanden) waren geleverd. Enige tijd later heb ik met Jan afgesproken om naar de wanden te gaan kijken. Toen we daar aankwamen, bleken de wanden vlak bij elkaar te liggen. In de wanden waren een zestal nestgaten geboord (de onderste een beetje aan de lage kant). De ene wand lag tegen de beek aan, de andere ca. 100 meter verder stroomafwaarts en enkele meters verwijderd van een wandelpad.

Omdat twee ijsvogelparen elkaar in hetzelfde territorium niet dulden, leek mij het geen goed idee om beide wanden in te richten. Ik stelde voor om de wand die het meest succesvol zou kunnen zijn in te richten en de andere te verplaatsen naar een geschikte locatie elders.  Een plan tot uitvoering werd gemaakt en met vertegenwoordigers van de partijen die bij dit project direct betrokken waren (Brabants Landschap als subsidieverstrekker en Waterschap De Dommel als beheerder) werd een afspraak op locatie gemaakt. Het voorgestelde plan werd met de betrokkenen besproken en goed bevonden. Voor deze locatie had ik een ontwerp gemaakt met o.a. opgemetselde zijwanden bestaande uit natuurstenen. De functie van deze zijwanden is om het zand aan beide zijden van de wand tegen te houden. De stenen zijwanden gaven nog een andere mogelijkheid. Waterschap De Dommel heeft bij het ondertekenen van het Countdown 2010-verdrag de Grote gele kwikstaart gekozen tot ambassadeur. Deze vogelsoort is in onze provincie een schaarse broedvogel en is voor zijn bestaan afhankelijk van beken en kale natte oeverstroken waarop ze vooral foerageren. Omdat deze soort een holtebroeder is, was het niet zo moeilijk om in dit project aan deze eis te voldoen. Achter de stenen in beide wanden werd hiervoor een nestkast aangebracht, met aan de voorkant van de wand de ingang tot de nestkast. Om te voorkomen dat de wand een “gekunsteld” aanzicht zal blijven houden, is gekozen voor “lavastenen”.

De verwachting hiervan is dat in de toekomst op en tussen de poreuze stenen allerlei vegetatie (o.a. (korst)mossen) gaat groeien, waardoor een natuurlijk aanzien verkregen zal worden. De wand was neergelegd op een kleine landtong. Om betreding en daardoor verstoring van de ijsvogelwand zo veel mogelijk tegen te gaan, is er een brede sloot achter de wand gegraven waardoor deze op een eiland kwam te liggen. Voor deze sloot en op het talud zullen later stekelige struiken geplant worden om een eventuele poging tot betreding op een natuurlijke manier te ontmoedigen en tevens aan de bult zand een camouflage te geven. Om de duurzaamheid van de wand te vergroten, werd tijdens het opbrengen van het zand gaas neergelegd. Hierdoor wordt belet dat konijnen later de zandhoop kunnen gaan ondergraven. Bovenop de wand werd een damwand gelegd die wat uitstak.  Daarna werd zand opgebracht. Door deze plaat zullen plantenwortels later niet door kunnen dringen tot de nestholtes en door het overstekende dak zal voor de wand overhangende vegetatie gaan ontstaan. IJsvogels prefereren overhangende vegetatie voor de nestholte, waardoor de nestholte wordt gecamoufleerd. Om de wand een natuurlijker aanzicht te geven is de voorkant zandkleurig geverfd. Tevens zijn in de nabije omgeving van de wand enkele stokken in de oevers geplaatst die dienst moeten doen voor zit- c.q. visplaatsen.  

Al met al is met dit project getracht om met de kennis die we denken te hebben een zo goed mogelijk alternatief te bieden voor nestplaatsen voor met name twee bijzondere vogelsoorten. De ontbrekende biotoopeis “broedplek” lijkt voor beide soorten hiermede ingevuld te zijn. Andere biotoopeisen, zoals voedselaanbod en rust lijken ook voldoende aanwezig te zijn. Voor ons vogelaars is dit project, bestaande uit de artificiële aanbieding van nestgelegenheden voor twee bijzondere vogelsoorten in één project, een primeur. Of dit ook in de praktijk zal worden ingevuld, zal moeten blijken, want de vogels zullen en blijven het laatste woord hebben.

Peer Busink